Czym i jak bawią się nasze dzieci

Zabawa jest  jedną ze specyficznie ludzkich form aktywności, która towarzyszy człowiekowi w całej jego historii, stanowi cenną formę aktywności, gdyż zaspokaja wielorakie potrzeby człowieka; fizyczne, psychiczne, duchowe i społeczne. Zabawa to nie tylko odpoczynek i rekreacja czy miły sposób spędzenia wolnego czasu - zabawa to także jeden ze sposobów uczenia się samego siebie i świata, np. poprzez różnego rodzaju testy, gry czy konkursy. Zabawa stwarza szansę nabywania określonych kompetencji fizycznych, intelektualnych i emocjonalnych, rozwija sprawność myślenia, wzbogaca słownictwo, poszerza granice fantazji, wyrabia refleks, cierpliwość, wytrwałość, umożliwia uczenie się określonych ról społecznych oraz relacji międzyludzkich. Niektóre formy zabawy posiadają ponadto wymiar terapeutyczny. W pierwszych latach życia zabawa okazuje się podstawowym, a nawet czasem jedynym sposobem na diagnozowanie trudności danego dziecka i na udzielenie mu odpowiedniej pomocy.
Co to jest zabawa –Termin "zabawa" oznacza każdą czynność wykonywaną dla przyjemności, bez względu na końcowy jej rezultat. Do zabawy przystępuje się dobrowolnie, a nie pod wpływem siły zewnętrznej lub przymusu.

Zabawa kształci, gdyż właśnie dzięki niej dziecko:

- poszerza zakres wiadomości o otaczającym go świecie,
- doskonali swoja mowę,
- uczy się porównywać, segregować, klasyfikować,
- lepiej poznaje samego siebie,
- uczy się współpracować z rówieśnikami,
- próbuje podporządkowywać się normom i zasadom które obowiązują podczas zabaw,
- poznaje swoje możliwości.

Zabawa to nie tylko zabawa lalką czy samochodem. To rysowanie, malowanie, wycinanie, lepienie, konstruowanie różnych budowli z wykorzystaniem różnorodnych materiałów, to zainteresowanie dziecka książką czy ilustracją. 
ZNACZENIE ZABAWY DLA ROZWOJU DZIECI (wg propopozycji Elizabeth Hurlock "Rozwój dziecka")

Rozwój fizyczny
Zabawa aktywna ma ważne znaczenie dla rozwoju mięśni, rozwija wszystkie części ciała dziecka. Stanowi ujście dla nadmiaru energii, która tłumiona wywołuje u dzieci napięcie, nerwowość i drażliwość.

Zachęta do komunikowania się
By dziecko z powodzeniem mogło bawić się z innymi musi nauczyć się komunikować z nimi, w sposób dla nich zrozumiały, a także musi rozumieć co inne osoby jemu komunikują.

Rozładowanie tłumionych napięć emocjonalnych
Zabawa uwalnia dzieci od napięć spowodowanych ograniczniami, jakie na ich zachowania nakłada środowisko.

Ujście dla potrzeb i pragnień
Potrzeby i pragnienia, których nie można zaspokoić w inny zadowalający sposób, często mogą być zaspokojone w zabawie. Dziecko, które w relanym życiu nie potrafi osiągnąć roli przywódcy, może znaleźć satysfakcję i zaspokoić to pragnienie, dowodząc ołowianymi żołnierzykami.

Uczenie się
Zabawa dostarcza możliwości nauczenia się wielu rzeczy - za pośrednictwem książki, telewizji, eksplorowania środowiska - których dzieci mogły nie mieć możliwości nauczyć się w szkole lub w domu.

Rozwijanie wglądu w siebie
Poprzez zabawę dzieci poznają jakie są ich zdolności w porównaniu ze zdolnościami ich towarzyszy. Umożliwia im to wytworzenie bardziej trafnego i realistycznego pojęcia własnego "ja".

Uczenie się życia w społeczności
Bawiąc się z innymi, dzieci uczą się nawiązywać kontakty społeczne, poznawać oraz rozwiązywać problemy, które wyłaniają się w czasie tych kontaktów.

Normy moralne
Chociaż dzieci uczą się w domu i w szkole tego co jest uważane za dobre, a co za złe w tych środowiskach, nigdzie jednak nie przestrzega się norm moralnych tak surowo jak w grupie zabawowej.

Rozwój pożądanych cech osobowości
Poprzez kontakty z członkami grupy rówieśniczej w czasie zabawy dzieci uczą się współdziałania, wspaniałomyślności, prawdomówności, uczą się być dobrymi towarzyszami, z którymi obcowanie jest przyjemne.


 Najczęściej  dzieci w  wieku  przedszkolnym  podejmują zabawy tematyczne.

 Obserwując bawiące się tak dziecko możemy dowiedzieć się jakie ma zainteresowania, problemy, jaki stosunek do innych i do samego siebie. Tematyka takich zabaw jest różnorodna. W trakcie zabawy tematycznej dziecko odtwarza najczęściej zdarzenia, które nie dawno zaistniały w jego otoczeniu, to co działo się na podwórku, w domu czy przedszkolu. Coraz częściej jednak można zauważyć że dzieci nie potrafią się bawić. Spędzają bardzo dużo czasu spacerując z jednego kąta sali na drugi. Nawet zachęcane nie wykazuje inicjatywy czy kreatywności. Kiedy już uda im się zorganizować jakąś zabawę to jest to strzelanina, walka na miecze i bieganie itp. Jest to dla nas sygnał że dzieci mało czasu spędzają na „zdrowej” zabawie w domu

    Najlepszą zabawką według większości dzieci jest niestety telewizor czy komputer. Telewizja i komputer wkroczył w nasze życie i niestety oprócz tego, że stał się źródłem informacji i rozrywki jest przyczyną wielu problemów. Dzieci w wieku przedszkolnym chętnie oglądają telewizję, spędzając wiele czasu przed odbiornikiem. Niestety niemal wszystkie dzieci oglądają nie tylko programy adresowane do nich, ale także wiele programów przeznaczonych dla dorosłych.

Przedmiotem zainteresowania przedszkolaków bardzo często są filmy niedozwolone dla dzieci ze względu na porę ich emisji oraz treść. Oglądając je dzieci stykają się z:
· przemocą, 
· drastycznymi scenami, 
· wulgaryzmami.

Niestety oglądając programy przeznaczone dla młodych widzów dzieci również mają kontakt z przemocą - w filmach rysunkowych. Zdarza się, że taki film zawiera od 17 do 30 scen agresji na godzinę (porównywalne programy dla dorosłych zawierają tylko 8 aktów agresji na godzinę).

Inne szkodliwe wpływy telewizji w wieku rozwój małego dziecka to:

· zaburzenia komunikacji, gdyż dialog z ekranem jest zawsze jednostronny (dziecko nie mówi, nie rozmawia, nie dyskutuje – tylko biernie siedzi i milczy)
· oderwanie od realnego życia poprzez wypełnianie go treściami telewizyjnymi ( nie ma czasu na przyjemne rzeczy, nie rysuje, nie słucha bajek opowiadanych przez rodziców)
· zniekształcenie wyobraźni i aktywności twórczej, gdyż gotowe rozwiązania zachęcają do odtwarzania, a nie tworzenia;
· wytwarzanie sztucznych potrzeb (reklamy telewizyjne);
· prowokacja do zachowań agresywnych, fobii, leków związanych z treściami oglądanych filmów i programów.

Ciągłe wpatrywanie się w ekran telewizyjny może ujemnie wpływać:
- na wzrok dziecka, ponieważ każdy telewizor emituje promieniowanie zawierające dawkę promieni szkodliwych dla organizmu. 
- ogranicza czas przeznaczony na zabawy i gry ruchowe oraz przebywanie na świeżym powietrzu, co z kolei stwarza niebezpieczeństwo pojawienia się różnych stanów chorobowych układu kostnego, pojawienia się wad postawy dzieci.
- sceny przemocy i grozy (o których wcześniej wspomniałam) pojawiające się w niektórych programach powodują poczucie lęku, zaburzenia snu, bóle głowy, nadpobudliwość, płacz, gniew a czasami czyny naśladowcze.
Przedstawione powyżej negatywne wpływy TV wskazywałyby na to, ze dzieci nie powinny mieć do niej dostępu. Jednak oglądanie telewizji przez dzieci przedszkolne stało się faktem już wiele lat temu więc chociaż pamiętajmy! 

· dobór programów telewizyjnych musi być kontrolowany, a więc program powinien być dostosowany do możliwości intelektualnych i emocjonalnych dziecka, również ważna jest pora oglądania i czas spędzony przed odbiornikiem;
· obejrzane programy powinny być omówione i wykorzystane w pracy wychowawczej i dydaktycznej z dzieckiem w domu i przedszkolu;
· oglądanie telewizji przez dzieci musi odbywać się przy pełnym zachowaniu higieny i uwzględnieniu właściwości psychiki małych dzieci. 
Wiadomo, że dzieci i tak oglądają telewizję. Skoro nie da się jej wyeliminować z życia dzieci, wskażmy im co mają oglądać i czuwajmy nad tym, aby treść oglądanych programów i przekazane w nich wiadomości i pomysły nie poszły na marne, ale by zostały wykorzystane ku zadowoleniu i pożytkowi dzieci. Ważną sprawą jest przyzwyczajenie dzieci do tego, że mogą oglądać programy wybrane z rodzicami, a więc przede wszystkim programy dziecięce, a nie wszystko, co nadaje telewizja.

DOROTA KUBISA- SKALSKA

Literatura:
1. Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży pod red. M. Żebrowskiej, Warszawa 1977
2. Hurlock E. B.: Rozwój dziecka, Warszawa 1985
3. Elkonin d. B.: Psychologia zabawy, Warszawa 1984

» Umiejętności kluczowe dziecka 2,6 - 3-letniego-  artykuł zaczerpnięty z internetu

Polecam do przeczytania

Rozwój dziecka 2,6 - 3-letniego

W pracy z dziećmi w tym wieku należy przede wszystkim liczyć się z dużą wrażliwością ich układu nerwowego oraz ze słabą wrażliwością na infekcje. Potrzebna jest zatem atmosfera pełna pogody i radości. Ważne jest również, aby dzieci jak najdłużej przebywały na powietrzu o każdej porze roku
Dzieci 2,6 – 3 letnie łatwo ulegają zmęczeniu lecz szybko regenerują swe siły. Na krótko również potrafią skupić się na jednym przedmiocie, stąd też krótkotrwały wysiłek należy przeplatać częstym odpoczynkiem, umożliwiającym zmianę pozycji ciała i zaspokajającym potrzebę ruchu. Ważnym zadaniem jest też przystosowanie dzieci do nowego środowiska, gdyż są one jeszcze egocentryczne, co utrudnia orientację w otoczeniu. Brak umiejętności samoobsługowych powoduje uzależnienie od pomocy dorosłych. Małe dzieci łatwo tracą poczucie bezpieczeństwa, które jest niezbędnym warunkiem równowagi psychicznej, dlatego ważna jest obserwacja jego zachowania, aby wiedzieć i orientować się, kiedy potrzebna jest ingerencja, kogo trzeba ośmielić, kogo pocieszyć lub też zachęcić do zabawy. Nauczyciele i rodzice powinni umieć odczytywać dziecięce przeżycia, rozpoznawać dziecięce zainteresowania, przychodzić z pomocą w razie potrzeby, sprawiedliwe rozstrzygać spory, Pozostawiając dziecku możliwie dużo swobody, trzeba ją jednak ograniczyć wymaganiami racjonalnego trybu życia i koniecznością przestrzegania norm współżycia społecznego, gdyż atmosferę spokoju warunkuje ład i porządek w przedszkolu. Do tego niezbędne jest pewne zdyscyplinowanie dzieci zgodne z ich możliwościami rozwojowymi. Aby to osiągnąć należy ustalić najważniejsze zasady i zwyczaje obowiązujące w zabawie.

Kontakty małych dzieci z otoczeniem utrudnia ich mało komunikatywna mowa. Myślenie dopiero wchodzi w fazę konkretno - wyobrażeniową.. Małe dzieci chętnie bawią się samotnie lub we dwójkę. Nie potrafią jeszcze bawić się razem, choć chętnie obok siebie przebywają. Zabawki przeznaczone dla 2,6 – 3latków powinny występować w kilku egzemplarzach, aby zmniejszyć okazje do ewentualnych sporów. Poza zabawkami należy też udostępnić materiał do rysowania i malowania. 

Rozwój somatyczny i aktywność ruchowa

W tym okresie kościec dziecka jest wrażliwy i giętki. Stawy cechuje duża ruchomość, wiązadła stawowe są słabe i rozciągliwe. Bardzo słaba jest też muskulatura. Męczy je jednostajna pozycja oraz monotonny i dłużej trwający ruch. Dla tych dzieci zorganizowane zajęcie nie powinno przekraczać 10 minut. Konieczne jest również przebywanie na świeżym powietrzu, a także możliwość odpoczynku w ciągu dnia. 

Rozwój emocjonalny i społeczny. 

Wiek ten cechuje wzbogacenie się i duże zróżnicowanie życia uczuciowego. Można zaobserwować w zachowaniu się dzieci takie uczucia jak: gniew, strach, radość, wstyd, niechęć czy też zazdrość. Te uczucia pojawiają się w sposób wyrazisty, gdyż dziecko nie umie maskować i tłumić swoich przeżyć uczuciowych. Uzewnętrzniają się one w zachowaniu, okrzykach i w słowach. Służą one do wyrażania emocji. W tej fazie życia przedszkolnego uczucia dzieci cechuje afektywność i impulsywność. Emocje silne gwałtowne choć krótkotrwałe, łatwo u dziecka powstają i wybuchają na zewnątrz. Często trwają tylko kilka minut, nagle powstają i nagle się kończą. Dziecko przechodzi łatwo z jednego nastroju emocjonalnego w drugi, diametralnie od niego różny. Zmartwione i zapłakane, za chwile śmieje się i cieszy. 

Sprawności komunikacyjne. 

Zasób słownictwa dziecka trzyletniego jest jeszcze niewielki a system gramatyczny nie w pełni poznany i utrwalony. Mowa w tym wieku ma przede wszystkim charakter sytuacyjny. Dziecko stopniowo przyswajając sobie normy i reguły postępowania uczy się postępować zgodnie z nimi. Małe dziecko nie ma wrodzonego poczucia dobra i zła. Okres ten nazywany jest okresem anomii moralnej. W tym stadium moralności dziecko przyjmuje określone normy i zasady postępowania narzucone mu przez dorosłych. Przestrzega ich nie dlatego, że uważa zachowanie norm za wartościowe, lecz po to, by sprostać wymaganiom dorosłych, gdyż są oni dla dziecka bezwzględnym autorytetem i wzorem właściwego postępowania. 

Co potrafi 2,6-3latek. 

W zakresie samoobsługi i kontaktów społecznych: 

-potrafi pozostać w przedszkolu bez towarzystwa najbliższych (mamy, taty… ) 
- sygnalizuje potrzeby fizjologiczne, próbuje samodzielnie korzystać z toalety, 
- Myje ręce nie mocząc ubrania i wyciera je ręcznikiem, 
- Potrafi samodzielnie jeść, posługując się łyżką, widelcem, doskonali te umiejętność w zabawie i podczas posiłków. 
- Stara się wyręczać dorosłych w prostych czynnościach, np. podaje różne przedmioty. 
-Jest pogodne podczas zabaw w grupie. 
- Z drobną pomocą potrafi się ubrać, rozebrać, włożyć pantofle. 
- spokojnie odpoczywa i zasypia na leżaku. 
- bawi się obok rówieśników (preferuje zabawy samotne i równoległe), jest otwarty na kontakt z dorosłymi, 
- sprząta zabawki po zabawie, 
-Stara się regulować siłę głosu przechodząc od szeptu do głośnego mówienia. 

W zakresie rozwoju fizycznego i motoryki 

- Sprawnie chodzi, wykonuje skoki rytmiczne obunóż, biega, przekracza niewielkie przeszkody, 
- Wchodzi po schodach krokiem dostawnym, 
- Rzuca i łapie piłkę z niewielkiej odległości, toczy piłkę, 
- Poprawnie trzyma łyżkę, kredkę. 
- Rysuje linie proste, spiralne, 2- 3-latek potrafi zamknąć koło, rysuje bazgroty z elementami rysunku schematycznego, 
- Buduje wieżę z 5 klocków, prosty model wg wzoru, konstrukcje dwuwymiarowe (brama), 
- Rozpoznaje i nazywa barwy podstawowe. 
W zakresie rozwoju procesów poznawczych (mowa, myślenie, uwaga, pamięć, spostrzeżenia) 

- Porównuje przedmioty zauważając wyraźne różnice; duża i mała piłka, krótki i długi pociąg. 
-wskazuje przedmioty, które wydają charakterystyczne dźwięki (klucze, papier, zegarek itp.) 
-spostrzega, wyodrębnia i nazywa elementy ilustracji. 
- Nazywa zwierzęta hodowlane i domowe. 
- Nazywa i wskazuje części ciała (noga, ręka, głowa, szyja, brzuch, plecy). 
- Rozumie pojęcia określające położenie przedmiotów w przestrzeni: wysoko, nisko, obok na, pod, za, przed i ich używa. 
- Porównuje wielkość: długi, krótki, wysoki, niski. 
- Próbuje ocenić liczebność bez liczenia, posługując się określeniami: dużo, mało. 
- Tworzy kompozycje z różnych figur geometrycznych, bez ich nazywania. 
- Używa w słowniku czynnym nazw poznanych przedmiotów, osób, zwierząt. 
- Formułuje uogólnienia: to do tego pasuje, te obiekty są podobne, a te są inne. 

W wyrabianiu samodzielności dzieci 2,6-3letnich wiele zależy od tego: 

- Na ile dorośli pozwalają dziecku na samodzielne choć niezdarne wykonywanie czynności samoobsługowych, 
- W jakim stopniu dziecko zachęcane jest do radzenia sobie w sytuacjach życiowych, 
- Czy dorośli okazują mu radość, gdy upora się z wykonaniem czynności samoobsługowych, 
- Trzeba kształtować w dziecku poczucie odpowiedzialności za to co czyni, 
- Zadbać o to, aby trzylatek respektował zasady dobrego zachowania w domu, w przedszkolu, w sklepie, itp. 
- Skuteczne jest też rozwijanie u dziecka skłonności prowadzenia do końca wykonywanych czynności. 
- Należy być cierpliwym i systematycznym, bo dziecko musi wiele razy wykonywać czynność nim ją opanuje a potem ćwiczyć, aby przybrała postać nawyku. 


Rozwój dziecka 4-letniego

W wieku 4 lat rozpoczyna się okres średniego dzieciństwa, który trwa do 6 roku życia. Dziecko które rozpoczyna ten etap życia charakteryzuje poziom rozwoju motorycznego i sensorycznego, umożliwiający mu poruszanie się w najbliższym otoczeniu i docieranie do interesujących je obiektów, traktowanych przez nie jako istniejące realnie. 

Rozwój somatyczny i aktywność ruchowa. 

Dziecko wkraczające w okres średniego dzieciństwa ma wszystkie zęby mleczne swobodnie porusza się chodząc i biegając, jest dość samodzielne w zakresie samoobsługi. Zmiany wzrostu i wagi ciała są znacznie mniejsze niż do tej pory. Następuje wydłużenie ciała pod wpływem szybszego rośnięcia kończyn. Dziewczynki rozwijają się szybciej niż chłopcy. W średnim dzieciństwie obserwuje się wzrost sprawności motorycznej, pojawiają się nowe umiejętności, proste ruchy łączone są w kombinacje ruchowe, np. bieg i skok, bieg i kopnięcie piłki, chwyt i rzut piłką. O 4-latkach mówi się, że są nie do opanowania w każdym rodzaju aktywności. Jest to spowodowane dużą potrzebą ruchu. Dziecko 4-letnie nie potrafi długo skupić się na wykonywanej czynności, dlatego często zmienia rodzaje zajęcia ruchowego. Ważną rolę w uczeniu ruchów odgrywają wzorce kulturowe, które różnice związane z płcią; chłopcy uzyskują lepsze wyniki w czynnościach wymagających więcej energii i siły, dziewczynki zaś przewyższają chłopców w czynnościach motorycznych oraz precyzji. W zakresie motoryki małej dzieci 4-letnie są samodzielne w ubieraniu i rozbieraniu, jedzeniu. W rysunkach stosują schematy przedmiotów i człowieka, komponują rysunek o wielu obiektach. 

Procesy poznawcze

W wieku 4 - lat dzieci odróżniają pismo od tego, co nim nie jest. Dzieci 4-letnie potrafią kopiować koło, krzyżyk. Wzrasta zdolność rozróżniania barw i ich odcieni, wzrasta wrażliwość słuchowa. Wykazują zainteresowanie literami i cyframi, czasem umieją całkiem nieźle liczyć. W miarę dojrzewania dzieci utrzymują w umyśle coraz większą liczbę liter, słów, cyfr. Dzieci 4 letnie mają tendencje do tworzenia neologizmów. W 4 roku życia wzrasta znajomość nazw stanów emocjonalnych, czynności umysłu, zachowań społecznych. Bogaci się i doskonali struktura opowiadania dziecka. Można w nim znaleźć wszystkie elementy i struktury opowiadania. W wieku 4 lat dzieci wprowadzają opisy czasu. Szczególną rolę w rozmowie odgrywają pytania. Służą one nawiązaniu i podtrzymaniu kontaktu oraz zdobyciu informacji. Do 5 roku życia rośnie liczba pytań, przez które dziecko zmierza do wyjaśnienia i uporządkowania wiedzy o świecie . Wyobraźnia w tym wieku wydaje się nie mieć żadnych granic. Dzieci wymyślają towarzyszy zabaw i różne wymyślone historie. Dla dzieci w tym wieku granica między rzeczywistością a fikcją jest bardzo cienka. 

Emocje

Dzieci 4-letnie lepiej rozumieją emocje własne i innych osób, zdobywają umiejętności regulowania ekspresji własnych emocji. Potrafią właściwie oceniać przyczyny podstawowych reakcji emocjonalnych. Dzieci 4-letnie są nie do opanowania emocjonalnie. Głośny, niemądry śmiech występuje na przemian z napadami złości. 

Rozwój społeczny

Dzieci w wieku przedszkolnym uczą się przez zabawę. Szczególnie ważne są zabawy w role, które pozwalają odkrywać reguły związane z daną rolą. Zabawa dobrze służy zrozumieniu przez dzieci społecznych ról dorosłych, rodzinnych, zawodowych. Wzrasta również poziom empatii, czyli rozumienia stanów emocjonalnych innych osób. 
W wieku przedszkolnym dzieci rozumieją niezwykły charakter kontaktu społecznego, jakim jest przyjaźń. Przyjaciel jest wyróżniany jako partner zabawy, przyjaciele dzielą się zabawkami. Przyjaciele częściej przebywają ze sobą, rozmawiają. Niemniej jednak przyjaźnie w wieku przedszkolnym są zwykle nietrwałe, a niektóre dzieci (np. agresywne), mają trudności z zawieraniem przyjaźni. 
W wieku przedszkolnym rozwija się zdolność samokontroli, czyli działania zgodnie z oczekiwaniami autorytetów. W 4 roku życia dzieci zaczynają świadomie kontrolować intensywność swoich emocji. Stopniowo stają się coraz bardziej zdolne do planowania swoich działań, są w stanie dostosować się do próśb i zaleceń. 
W okresie średniego dzieciństwa zaczyna się rozwijać obraz własnej osoby. Obraz własnej osoby jest bardzo konkrety. Odróżnianie siebie od innych wyraża się m. in. w używaniu zaimków osobowych "mój" i "twój". W sytuacjach konfliktowych używanie określenia "to moje" nie jest wyrazem samolubstwa dziecka, lecz znakiem wytyczania granicy między "ja" i "innymi", a więc jest przejawem rozwoju osobowości. Odróżnianie siebie od innych pozwala dzieciom zarówno współdziałać ze sobą w zabawie, jak i rozwiązywać konflikty. 

Co potrafi 4 –latek: 

W zakresie samoobsługi i kontaktów społecznych: 

- Ma pozytywny stosunek emocjonalny do przedszkola (lubi przedszkole, chętnie do niego przychodzi. 
- Jest pogodny podczas zabaw w grupie, aktywnie w nich uczestniczy, podejmuje próby zabaw tematycznych, bawiąc się z dwójką, trójką kolegów. 
- Chętnie uczestniczy w zabawach organizowanych przez nauczyciela. 
- Myje ręce, twarz i zęby, nie mocząc ubrania i wyciera ręce ręcznikiem. 
- Potrafi samodzielnie jeść, sprawnie posługując się łyżką i widelcem. 
- Stara się wyręczać dorosłych w prostych czynnościach, np. podaje różne przedmioty. 
- Pełni okazjonalne dyżury, pracując na rzecz innych. 

W zakresie rozwoju fizycznego i motoryki 

- Sprawnie chodzi, wykonuje skoki rytmiczne obunóż, próbuje skoków naprzemiennych, sprawnie biega, przekracza przeszkody, chodzi po niewysokiej równoważni starając się utrzymać równowagę. 
- Wchodzi po schodach krokiem dostawnym, próbuje kroków naprzemiennych. 
- Rzuca i łapie piłkę z niewielkiej odległości, toczy piłkę, rzuca do celu. 
- Poprawnie trzyma łyżkę, widelec, kredkę. 
- Rysuje linie proste, spiralne, 4-latek rysuje rysunki schematyczne, postać człowieka posiada podstawowe elementy. Nazywa kolory podstawowe i pochodne. 
- Buduje wieżę z 8-10 klocków, prosty model wg wzoru, konstrukcje trójwymiarowe (zamek). 

W zakresie rozwoju procesów poznawczych (mowa, myślenie, uwaga, pamięć, spostrzeżenia) 

- Formułuje samodzielnie zdania na określony temat. 
- Wskazuje i nazywa przedstawione części roślin: łodyga, liść, kwiaty, korzeń i nazywa popularne kwiaty (stokrotka, tulipan, róża itp.). 
- Liczy poprawnie wszystkie przedmioty niezależnie od ich układu. 
- Umie opisać przedmioty, osoby, zwierzęta, podając ich cechy charakterystyczne. 
- Odgaduje znaczenie schematycznego rysunku lub znaku. 
- Określa cechy przedmiotów i osób używając przymiotników w formie zgodnej z rzeczownikiem. 
- Grupuje przedmioty i uzasadnia, dlaczego do siebie pasują. 
- Potrafi policzyć 5 i w miarę możliwości więcej elementów. 
- Rozpoznaje kształty figur geometrycznych płaskich oraz używa ich nazw: koło, kwadrat, trójkąt. 
- Tworzy kompozycje z figur geometrycznych na ograniczonej powierzchni. 
- Ilustruje ruchem opowiadanie nauczyciela, odgaduje zagadki pantomimiczne. - Pokazuje ruchem wskazane czynności. 
- powtarza słowa lub krótkie teksty, zachowując podany rytm, tempo, oraz właściwą intonację. 
- Zapamiętuje proste wiersze, piosenki, odtwarza je z pamięci. 
- Rozpoznaje i nazywa instrumenty perkusyjne: bębenek, tamburyn, trójkąt, kołatka. Umie zagrać na wybranym instrumencie. 
- Ustala równoliczność dwóch zbiorów w praktycznym działaniu. 
- Liczy wyrazy w zdaniu i układa prosty model zdania. 

Opracowanie: Ewa Woniakowska - pedagog

Bibliografia: 

Ministerstwo Edukacji narodowej „Program Wychowania w przedszkolu” Wyd. Oświata Warszawa 1992
Trybowska K, Wiek przedszkolny Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, 
M. Żebrowska (red.), Warszawa 1969; M. Przetacznikowi, G. Makieło – Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Warszawa 1985
E. B. Hurlock, Rozwój dziecka, cz. 1, Warszawa 1985. 
E. Tokarska, J. Kopała , Obserwacje dziecka w I i w II roku wychowania przedszkolnego